Кон „Хомо“ на Игор Иванов

По „Превртено“ (2007) и „Соба со пијано“ (2013), Игор Иванов го реализирше својот трет долгометражен филм насловен едноставно „Хомо“, или „Човек“, овој пат сценаристички во соработка со Сашо Кокаланов. На крајот од проекцијата станува очигледно  дека режисерот ја пресликал, или подобро, ја повторил формулата од неговото претходно остварување, секако, полирајќи и надградувајќи ја со одредени нијанси. „Соба со пијано“ беше студија на епизодни карактери, каде речиси и да нема постојан главен лик, освен собарката. „Хомо“ е студија на епизодни карактери каде речиси и да нема постојан главен лик, освен адвокатот. И обата филма се обидуваат да медитираат со мантрата дека современиот човек е отиден кадешто не треба, дека урбаното битие е изгубено во потрагата по љубов и слобода и функционира само со помош на респиратори, што е одамна апсолвирана вистина. Homo homini lupus est.

Приказната за собарката, пијаното и собата како сведоци на сите настани, односно, на животите што се распаѓаат пред очите на гледачот меѓу четирите ѕида, овој пат низ шест приказни е екстензивирана на ниво на целиот град. На тој начин Скопје добива малку поинаква филмска естетика и визура, станувајќи рамноправен лик со многуте прикажани на платното, како живо битие кое постојано пулсира и се трансформира.

„За мене е значајно каков филм ќе испадне на крајот, темата за мене е споредна. Овој филм е едно класично филмско пакување. Тој во сопствената граматика е мошне едноставен и мошне школски изведен, додека експериментот или алтернативата е во неговата структура“, вели Иванов во интервјуто по премиерата на „Соба со пијано“, и истиот пристап и принцип го задржал и во својот нов филм. Суптилната разлика лежи во поинтелигентно решените филмски „спојки“ во новото остварување, каде дел од ликовите за момент ги гледаме во одредени секвенци како вовед во нивната приказна која следи, но и како разрешница на нивната животна судбина подоцна. Ова е веќе видена постапка не само во седмата уметност, туку и во литературата, од каде филмот постојано црпи сила. Се сеќаваме на култниот роман „Метро“ на Милан Оклопџиќ, во кој причинско-последователното следење на приказната со секој нареден карактер кој случајно се појавил на крајот од одредена катарзична ситуација претставуваше револуционерна новина во 80-те години на минатиот век, барем на овие простори.

А кога сме веќе кај книгите, во една од приказните во „Хомо“ се цитираат делата на Виктор Франкл, во кои се преферира справување со ситуацијата со помош на спротиставени методи. „Ти треба смртоносна доза, за да ти се згади од себеси“, и’ вели психијатарот на зависничката од обложување, на која и’ препорачува најпрво да го достигне дното, за да може потоа чекор по чекор да се искачи нагоре, на површината. Омнибусот вообичаено е форма/жанр во кој повеќе автори го нудат својот поглед на една иста/слична тема, со тоа добивајќи простор за искажување на сопствената филмска естетика. Во „Хомо“, иако се работи за шест различни стории,  следиме сличен ракурс при претставување на нештата, кој по одредено време станува прозаичен.

Филмот на Иванов започнува со демонстрации на улиците на главниот град како отсликување на едно блиско минато време и лоцирање на општествено-политичката ситуација во државата. Оставки и работа се барањата на демонстрантите, кои како егзистенцијален момент треба да ја дадат рамката на карактерите чии приказни треба да ги проследиме во текот на следните 90 минути, како причина за многу нешта кои се случуваат на платното.

Шаренилото од карактери ни ги претставува возачот во ЈСП и неговата жена коцкарка, мајката која работи во пеглара и нејзиниот невработен син, како и мајка која заработува во „улицата на црвените фенери“, но тоа се само фабрикувани, конечни приказни за ликовите кои треба инстантно да ги прифатиме здраво за готово, без претходна развојна линија. Сето ова е последица на експериментот, каде дипломираниот филозоф во првиот дел станува гробар, свештеното лице мора полово да општи како услов од идната монахиња, а Кети мора да заработува на улица за да го задржи станот.

„Хомо фабер“ (Човек што работи), „Хомо адоранс“ (Човек што обожува), „Хомо луденс“ (Човек што игра), „Хомо риденс“ (Човек што се смее), „Хомо економикус“ (Човек што заработува) и „Хомо аманс“ (Човек што љуби) се шесте засебни делови, суптилно испреплетени меѓу себе, кои можеби би можеле да бидат и шест засебни кратки филмови. Во долгометражен филм сценариото треба постојано да го држи интересот на гледачот, без големи падови. Сценаристичкиот тандем го одржува нивото со црн хумор кој се провлекува низ сите приказни, повремено потсетувајќи на „Викенд на мртовци“ и на „Исцелител“.

Од друга страна, пак, како продолжување на својот филмски ракопис, режисерот низ својот трет филм провлекува референци од своите претходни остварувања, при што киното се вика „Upside down“, Јовица Михајловски и Славиша Кајевски како да ги играат улогите од првенецот на Иванов, овој пат доведени до друга крајност, додека во еден момент, во затемнетата кино сала каде Кети по неуспешната вечер влегува за да се стопли кобајаги да гледа филм, ја забележуваме силуетата на мајсторот на непрофесионалниот филм Стефан Сидовски, како последен поздрав кон него пред заминувањето од овој свет.  

Се’ на се’, во омнибусот на Иванов ќе се препознаете најмалку во една од приказните, а тоа е сосема доволно за задржување на вашето внимание до крајот на филмот.